Крыж у лясным гушчары

(Навела)

У той дзень, калі я вырашыла, што сваю жыццёвую місію выканала з ліхвой, стомлены анёл-ахоўнік склаў свае крылы, патрапаныя ў маіх бясконцых вандроўках, поўных рызыкоўных прыгод і бесперапынных пошукаў ісціны. Больш ён не ляцеў навыперадкі з маімі марамі і памкненнямі, падсцілаючы саломку там, дзе я магу паваліцца, і не перакрываючы бураломам дарогу, якая вядзе да багны. Час ад часу ён па старой звычцы пасылаў нейкія знакі перасцярогі ў сны, што трывожылі маю свядомасць няпэўнымі вобразамі і страшылкамі. Мог пракрычаць дзікім голасам балотнай птушкі або скінуць яркі метэор з начнога неба, папярэджваючы пра небяспеку. Але рабіў гэта ўсё радзей і радзей, пакуль супакоены не заняўся сваёй любімай справай: ляпіць скульптуры з нябесных аблокаў.

Мой анёл-ахоўнік спачываў на пышных аблоках сіняга вераснёўскага неба, грэючыся ў цёплых аксамітных промнях восеньскага сонца, калі я, збіраючы грыбы ў незнаёмым лесе, забылася пра асцярожнасць, адыходзіла ўсё далей і далей ад старой дарогі. Спачатку мяне зачаравалі маладзенькія чырвонагаловыя падасінавічкі ў бярозавых пасадках, затым давялі да азарту россыпы лісічак, што знайшлі прытулак пад старымі панурымі ялінамі. Кошык быў поўны, а лісічкі ўсё не канчаліся. Ах, гэта мая сквапнасць! Некалі тата, літаральна выганяючы мяне з лесу, казаў: “Пакінь іншым, усё роўна ўсіх грыбоў не збярэш – лес вялікі”. Але ж пакуль яны трапляліся на шляху (а трапляліся найбольш менавіта тады, калі трэба было вяртацца), рука аўтаматычна цягнулася да грыбніцы і збірала чысценька кожны грыбок, піхаючы іх спачатку ў кішэні курткі, а потым у кепку або хустку, знятыя з галавы. Так было і на гэты раз. Толькі сігнал мабільнага тэлефона вярнуў мяне ў рэальнасць. Голас мужа нагадаў, што час дадому. “Іду, іду!” – адказала я без энтузіязму.

Азірнуўшыся, зразумела, што зайшла ў зусім невядомыя мясціны, адкуль да дарогі вяртацца доўга. Вырашыла пайсці напрасткі. Памятала, што кірунак трэба трымаць на сонца. Не стрымалі мяне хмызнякі і маліннік. Пайшла скрозь зараснік нейкай высачэзнай калючай травы і крапівы, што балюча кусала за аголеныя рукі. Толькі калі паветра напоўнілася сырасцю з пахам багуну, а пад нагамі знікла адчуванне трывалай глебы, свядомасць трывожна закалацілася на перыферыі нервовай сістэмы. Адзіная мая фобія, страх багны, драмаўшая дзесяцігоддзямі пад коркай галаўнога мозга ці ў нейкім іншым месцы, эйфарычна заявіла аб сабе паралічом у кожнай клетачцы майго даволі стомленага цела. Страх піхаў мяне наперад, усё глыбей у зараснік, пакуль, зачапіўшыся за стары корч, я не грабанулася, падмяўшы пад сябе хустку з лісічкамі. Востры боль у некалі зламанай руцэ перамог пачуццё страху, фобія крыху прытупілася, саступіўшы месца інтуіцыі.

Выкінуўшы патрушчаныя пасля падзення грыбы, завязаўшы на галаву хустку, пераконваючы сябе, што іду правільна, рушыла далей. Праз хвілін пяць, зараснік расступіўся, і на маім шляху ўзнік глыбокі меліярацыйны канал. Абагнуць яго ні справа, ні злева магчымасці не назіралася: ён здаваўся мне бясконца доўгім, губляўся за шчыльнай сцяной балотных раслін. І я павярнула назад. Ізноў пад нагамі калыхалася пустэча, пакрытая вільготным імхом. Ізноў сухія галінкі альхоўніка драпалі рукі. Ізноў наперадзе толькі зараснікі высокай пажухлай травы, усеянай кляшчамі, якія спрытна пераляталі на маю куртку і паўзлі пад каўнер, забіраліся пад рукавы, спрабавалі куснуць у шыю. Напачатку я імкнулася скідваць іх з вопраткі, але іх бало так шмат! Давіла толькі тых, якія кусаліся або нахабна імкнуліся падлезці пад хустку. Праз паўгадзіны ўшчэнт змораная я выйшла да чарговага канала. Ісці ў брод – верная пагібель. Абысці яго, напэўна, можна. Але ў які бок ісці?

Чарговы сігнал мабільніка. Дзе я? Ды ў балоце я! Іду!

Яшчэ поўгадзіны блукання па купінах, па дрыгве, у высокіх зарасніках кустоў і травы. І… чарговы канал. Уражанне, што я трапіла ў нейкую западню. Ці гэта нячыстая сіла мяне так завяла за маю сквапнасць? Згадаўся аповед бабулі Алены, якая была ўпэўнена, што нячысцік можа закруціць галаву і збіць з дарогі. У юначым узросце бабуля неяк заблудзілася на балоце і бачыла жудасную карціну: вялікая гадзюка, перавесіўшыся на карчы, пажырала сваіх нованароджаных дзяцей, тых, якія не паспявалі збегчы ад яе. Пра ўбачанае яна расказала свайму дзядзьку, вядомаму на ўсю ваколіцу шаптуну Баслыку. “Бяда будзе, вялікая бяда, - сумна прамовіў дзядзька. – Шмат народу загіне, і доўга яшчэ гадзіна будзе пажыраць людзей”. У той год пачалася Мікалаеўская вайна…

Успамін пра гадзюку нібы надаў мне другое дыханне. Уяўленне малявала кішмя-кішачыя ад розных гадаў яміны, а страх і смага гналі наперад. Як выратаванне, мільгатнулі верхавіны старых елак, і праз дзясятак крокаў нага адчула цвёрдую глебу. Ці не анёлак мой, нарэшце, згадаў пра мяне і вывеў акурат да драўлянай альтанкі. Напачатку я ўспрыняла яе як міраж. Якая альтанка на краі балота пад старымі разлапістымі хвоямі?! Толькі сеўшы на даўляную лаву, упэўнілася, што гэта не міраж. Больш таго, побач расла яблынька, а пад ёй валяліся яблыкі. Яны аказаліся надзіва салодкімі з прыемнай кіслінкай, якая наталіла маю смагу.

Цяпер трэба было шукаць дарогу. Яна абавязкова тут, побач, бо якая ж альтанка без дарогі? Знайшла яе літаральна ў пяці кроках ад яблыні, утравелую і даўно не ведаўшую колаў. Абапал раслі высокія старыя елкі, за якія няўмольна апускаўся сонечны шар. Запікаў раптам мабільны тэлефон, папярэджваючы пра тое, што акумулятар разраджаны. Пакуль я дратавала балота, хто толькі не званіў мне настырна доўга. Адказвала мужу і сяброўкам з аддзела культуры, якія шукалі мясцовых старажылаў, што падказалі б дарогу. Як адзіны патрон у салдата, так і ў мяне заставаўся ці не адзіны апошні званок. Але быў спадзеў, што выйду з пушчы сама. Асабліва, калі раптам убачыла высокі чыгунны крыж з распяццем. Гэта прыкмета блізкага чалавечага жылля надала сілы. Але хутка дарога ператварылася ў сцежку, якая згубілася ў малінніку. Ісці праз кустоўе ды яшчэ ў паўзмроку жадання не было. Я вярнулася да крыжа і знясілена села каля яго, прытуліўшыся спінай да дрэва, што аказалася яшчэ адной яблынькай. Рука намацала ў траве яблык. Ён таксама быў салодка-кіслы, зусім не такі, як на лясных дзічках. Апошняе тэлефанаванне было да кіраўніцы сельскага клуба Марыі Іванаўны, якая заўзята адшуквала знаўцаў тутэйшых мясцін. Наша гутарка была кароткай:

- Марыя, я каля крыжа. Недалёка ад альтанкі, што ля самага балота.

- Нікуды не ідзі! Ты на паляўнічых угоддзях. Чакай каля крыжа, мой сын Ваня за табой прыедзе, ён ведае гэтыя мясціны, бо паляўнічы.

… Анёл-ахоўнік захваляваўся, пачуўшы пра маё месцазнаходжанне ў гэты час на схіле дня. Ён пратрубіў некалькі разоў голасам лася, супакоіў ваўчанят, якія вішчалі ў логаве, сыпануў прыгаршчу жалудоў дзікам, што якраз выбіраліся з балота на пошукі ежы. Буйной лясной птушкай апусціўся на яблыню, скінуўшы да маіх ног некалькі спелых яблыкаў. Салодкія яблыкі ў лясным гушчары, скуль вы? Хто паставіў тут гэты крыж? З якой мэтай? Пад крыжам вяночак са штучных яркіх кветак, акурат такіх, якімі ўпрыгожваюць магілы на Усіх Святых. На вяночку стужка з надпісам: “Аднаго промня досыць, каб адагнаць шмат ценяў. Аднаго крыжа досыць, каб уратаваць жыццё”. І напрыканцы зусім дробнымі літарамі: “Напамін пра сядзібу Маслоўскіх”…

На зваротным шляху Ваня мне расказваў:

- Жылі тут людзі даўно, стаяў хутар. Яшчэ за польскім часам гаспадар прыкупіў некалькі гектараў лесу. Крыж драўляны ля жытла паставіў, як абярэг. Але ў шасцідзясятыя, калі народ зганялі з хутароў у вёскі, месца абязлюдзела, поле парасло лесам, дарогі ўтравелі, а дзе і наогул зніклі. Крыж драўляны згніў, і нашчадкі колішніх гаспадароў паставілі жалезны. Цяпер сюды толькі паляўнічыя наведваюцца, ды й то зімой, як балота замерзне. На дзіка ды на ваўка палююць хлопцы, яны ж і альтанку збудавалі. Вяскоўцы сюды не ходзяць, нават калі карова ці конь заблудзіць, не ідуць шукаць – няма сэнсу, дрыгва і драпежнікі сваю справу раней зробяць, чым адшукаеш. Глухамань тут.

Сонца даўно схавалася, і ў лесе было цёмна. Раптам наперадзе ў святле фар вырасла, як з зямлі, жудасная постаць: нібы з рамана Майн Рыда пра вершніка без галавы. На нас рухалася штосьці вялікае і чорнае, з вачамі, як у Тэрмінатара, з крыламі каршуна і пашчай гадзюкі. Кіроўца пасігналіў. Ад рэзкага гука я прачнулася.

- Прыехалі, кажу, - смяяўся Ваня. – Муж вас ужо зачакаўся, бедны. Кошык з лісічкамі не забудзьцеся.

Ала КЛЕМЯНОК.